La 72ª Feria del Libro de Madrid vuelve a llenar de historias, fantasía y bullicio el Parque del Retiro. Hasta el próximo 16 de junio, en la caseta 172, KALANDRAKA aportará su grano de arena para que los Libros para Soñar contribuyan a entusiasmar a lectores pequeños y mayores. Y como siempre, los autores e ilustradores de algunos de los títulos más emblemáticos del catálogo estarán a disposición del público para firmar sus obras y compartir impresiones.

En este primer fin de semana, el calendario de visitas es el siguiente:

-Sábado 1 de junio, 12:00h: Joel Franz Rosell, autor de “Gatito y el balón”, “Gatito y la nieve”, “El paraguas amarillo” y “Pájaros en la cabeza”.

-Sábado 1 de junio, 19:00h: Boniface Ofogo, autor de “El león Kandinga”.

-Domingo 2 de junio, 12:00h: María José Ferrada, autora de “Un mundo raro” , “El baile diminuto” y “El idioma secreto”.

-Domingo 2 de junio, 19:00h: Antonio Rubio, autor de “Almanaque musical”, “El pollito de la avellaneda”, «La mierlita«, “7 Llaves de cuento” y la colección “De la cuna a la luna”.

En próximos días también recibiremos a los ilustradores David Pintor, Miguel Ángel Díez, Fernando Vicente y Mónica Gutiérrez, y los autores Pilar Martínez, Chema Heras, Beatriz Osés, Jesús Marchamalo y Jorge Luján, entre otros.

El horario de la Feria es de lunes a viernes de 11:00 a 14:00 horas y de 18:00 a 21:30 horas; y los sábados, domingos y festivos de 11:00 a 15:00 y de 17:00 a 21:30 horas.

 


Co escritor galego Francisco Álvarez ‘Koki’, afincado en Nova York, que visitou o espazo de Kalandraka na BEA.

Kalandraka ha comenzado con buen pie su participación en la Book Expo America de Nueva York. Entre los 16 expositores del stand colectivo del ICEX, Kalandraka y Nova Galicia son las únicas editoriales gallegas presentes en esta cita profesional, la más importante de Estados Unidos en el ámbito editorial. Con su presencia en la BEA, Kalandraka pretende consolidar y potenciar su presencia en el mercado norteamericano. Para ello, durante estos tres días de feria se celebran reuniones con distribuidores y editores norteamericanos para que los Libros para Soñar puedan estar en las librerías y bibliotecas, tanto en español como traducidos a inglés.

En la última década, esta es la séptima feria a la que asiste Kalandraka en Estados Unidos, incluida la que organiza la Asociación Americana de Bibliotecas (ALA en sus siglas en inglés). La internacionalización es una faceta muy importante en la trayectoria de la editorial, que periódicamente viaja no solo a Nueva York, sino también a Bolonia, Frankfurt, Buenos Aires, Guadalajara y otras ciudades, siguiendo las oportunidades de negocio que se abren en estos foros, atendiendo las nuevas tendencias artísticas y literarias que van surgiendo, y presentando un catálogo de libros de calidad, diferenciados y competitivos.

………………………………………………………………………..

Cos compañeiros de Nova Galicia Edicións no stand do ICEX da Book Expo America 2013.

Kalandraka comezou con bo pé a súa participación na Book Expo America de Nova York. Entre os 16 expositores do stand colectivo do ICEX, Kalandraka e Nova Galicia son as únicas editoras galegas presentes nesta cita profesional, a máis importante de Estados Unidos no eido editorial. Coa súa presenza na BEA, Kalandraka pretende consolidar e potenciar a súa presenza no el mercado norteamericano. Para iso, durante estes tres días de feira celébranse reunión con distribuidores e editores norteamericanos para que os Libros para Soñar poidan estar nas librarías e bibliotecas, tanto en español como traducidos a inglés.

Na última década, esta é a sétima feira á que asiste Kalandraka en Estados Unidos, incluida a que organiza a Asociación Americana de Bibliotecas. A internacionalización é unha faceta moi importante na traxectoria da editorial, que periodicamente viaxa non só ata Nova York, senón tamén a Boloña, Frankfurt, Bos Aires, Guadalaxara e outras cidades seguindo as oportunidades de negocio que se abren nestes foros, atendendo as novas tendencias artísticas e literarias que van xurdindo, e presentando un catálogo de libros de calidade, diferenciados e competitivos.

Stand colectivo del ICEX en la Book Expo America de Nueva York 2013.

 


A pocas horas de la inauguración de la Book Expo America en Nueva York, el espacio de KALANDRAKA en el stand del ICEX ya está preparado para mostrar a los visitantes una selección de títulos del catálogo de los Libros para Soñar.


Por e para os nenos e nenas do mundo, que son a memoria do futuro, KALANDRAKA afánase cada día por crear Libros para Soñar fermosos, que marabillen os lectores e que trascendan no tempo. Un labor que dura xa 15 anos, recoñecido co Premio Nacional ao Mellor Labor Editorial Cultural, e agora tamén co Premio Pontevedreses de 2012 na categoría de empresa. Grazas ao xurado desta distinción que dende hai 7 anos convoca o Diario de Pontevedra. A presidenta do Grupo El Progreso, Blanca García Montenegro, entregoulle o galardón ao director da editorial, Xosé Ballesteros.

Durante o acto de entrega dos premios proxectáronse videos sobre a traxectoria das entidades e persoas distinguidas.

Un premio compartido cos autores, ilustradores, cos tradutores e correctores, co profesorado, co persoal das bibliotecas, cos mediadores de lectura, coas librarías, coa prensa que contribúe a visibilizar este traballo. Mais tamén coas distribuidoras, como Arnoia, que dende O Campiño fai que os libros cheguen a toda España; e coas imprentas, en especial Anduriña, capaz de materializar nas súas máquinas o resultado dun longo proceso de creación literaria e artística, edición, deseño e produción.

Porque cada un dos 200.000 exemplares publicados cada ano por KALANDRAKA levan nas súas páxinas un anaco de Pontevedra, unha cidade que a editorial comparte con outras empresas que lle dan servizo, e na que actúan entidades que, como a Fundación Meniños, saben que a primera patria é a infancia.

As intervencións dos galardoados fixeron fincapé nas posibilidades para superar as dificultades económicas e sociais. Kalandraka plasmou ese sentimento visibilizando o libro «Indignádevos!», de Stéphane Hessel.

A Meniños, galardoada no apartado de labor social; a Fernando Aguado, coordinador do proxecto microsatélites galegos, premiado na área de investigación, ciencia e universidade; ao historiador e escritor Xosé Fortes Bouzán, en cultura; á Sociedade Deportiva Teucro, por deportes; e ao notario, humanista e galeguista Alfonso Zulueta de Haz, distinguido como Pontevedrés de Honra, moitos parabéns.

Roberto Antón, coordinador da Fundación Meniños en Pontevedra.

Alfonso Zulueta de Haz, presidente das Fundacións Penzol, Sálvora e Juan XXIII.

Entrevista a Xosé Ballesteros, director de Kalandraka, publicada no Diario de Pontevedra (21 de maio de 2013).


Libélula, almohada, nube, pupila, florero, árbol, lápiz, zapato… muchos invitados acudieron a la llamada de las “Palabras” reunidas por Jesús Marchamalo en un nuevo libro ilustrado por Mó Gutiérrez. La editora y experta en LIJ Felicidad Orquín, Jorge Riobóo y Carmen Cortés siempre atentos a las actividades de KALANDRAKA, la profesora Ana López Nebreda y otras docentes de Fuenlabrada, el ilustrador Emilio Urberuaga, críticos literarios y lectores asiduos de La Central de Callao recibieron el saludo de Belén Sáez, de KALANDRAKA.

La presentación de “Palabras” tenía otro aliciente: escuchar las palabras sabias del escritor y académico Luis Mateo Díez: “El escritor es un francotirador del lenguaje” o “las palabras son la parte sustancial de lo que somos” fueron algunos de los titulares que pronunció en su intervención, cuajada de anécdotas. Entre ellas, la historia del manuscrito de una novela suya que acabó en manos de Jesús Marchamalo.

Porque es un autor que tiene la cualidad y la afición de atesorar palabras, custodiarlas con mimo y preservar con devoción sus cualidades, como quien vela por los vinos de una bodega o los libros de una biblioteca. “Palabras” surgió precisamente en las Jornadas de Animación a la Lectura de Arenas de San Pedro, junto a otros dos mecenas de palabras e historias: Mario Merlino y Federico Martín. A ellos les ha dedicado esta obra.

Por fin Mó Gutiérrez ha logrado su objetivo de ilustrar un texto de Jesús Marchamalo y dejarse llevar por cuanto le sugiere la obra literaria. “Nunca he visto palabras mejor acompañadas que por las fantásticas pinturas de Mónica Gutiérrez”, aseguró Luis Mateo Díez, que también elogió el tono poético de este libro.

…Verso, pluma, pañol, cristal, corazón. Nadie se marchó sin una palabra escrita en un trozo de papel. Las obsequiaba una mimo vestida de época que las llevaba en una cesta de mimbre y saludaba con su abanico.


Me gustan las palabras. Me gusta bajar por la mañana a comprarlas, y elegirlas una a una, como si fueran albaricoques maduros.

Nunca se sabe qué palabras van a necesitarse a lo largo del día. Nunca se sabe cuáles sacar en la mochila, o llevar en la maleta, de viaje. Cuántos adjetivos -blanco, oloroso, fértil-, cuántos verbos y cómo conjugados: te quiero, conduzco, abriendo, he estado, supuse…

Cuántos artículos indefinidos. Cuántas preposiciones.

Ya digo que me gustan las palabras…

Las palabras son la materia prima de este álbum poético y sugerente escrito por Jesús Marchamalo e ilustrado por Mónica Gutiérrez Serna. Un texto que transmite veneración por el lenguaje, hábilmente acompañado de unas ilustraciones que mezclan elementos realistas y simbólicos, con un estilo moderno y actual, abrazando el binomio Literatura-Arte: fotografías intervenidas con trazos y colores superpuestos, dibujos abocetados entre el rastro de los pinceles, o formas geométricas marcadas.

Seguir leyendo


«A veces íbamos juntas a la ciudad

y era una fiesta.

Yo,

abrigo de alas.

Mi abuela,

corona de higos…»

«El idioma secreto» ha viajado también a la ciudad donde la autora de este poemario, María José Ferrada, pasó una etapa reciente de su vida ampliando su formación académica. Y en Barcelona, con la ilustradora de su libro, Zuzanna Celej, los versos de la obra ganadora del V Premio Ciudad de Orihuela de Poesía para Niños se enredaron entre las estanterías de La Central del Raval, anidaron en los bolsillos del público que asistió a la presentación, se detuvieron también ante los escaparates y se perfumaron con el aroma del Mediterráneo.


Este Día das Letras Galegas 2013 ten un dobre significado: o recoñecemento á figura do dramaturgo, actor e director teatral Roberto Vidal Bolaño (Santiago de Compostela, 1950-2002) e festexar os 150 anos da publicación de “Cantares gallegos”, de Rosalía de Castro. A poeta galega é a protagonista dunha das salas da Galería Sargadelos de Santiago, onde transcorre a XIII Campaña Municipal de Animación á Lectura Unha bandada de contos, que rematará o vindeiro 25 de maio.

O equipo de animación á lectura de KALANDRAKA repasa a súa vida, tan intensa no persoal e no literario, co profesorado e cos nenos e nenas de Educación Infantil e Primaria que asisten ás sesións de contos e música. Unha proxección de imaxes abrangue a nenez de Rosalía, as circunstancias históricas e sociais dunha época marcada pola emigración e pola situación de abandono da lingua galega, o seu ambiente familiar, a publicación dos seus libros, e a súa traxectoria ata o seu pasamento na Casa da Matanza, convertida en museo.

Esta homenaxe artéllase en torno aos poemas do libro “Rosalía de Castro, escolma poética”, publicado na colección Trece Lúas de FAKTORÍA K, no que a artista plástica Belén Padrón interpreta visualmente os versos rosalianos con mestría e sensibilidade. Algunhas ilustracións orixinais desta obra están expostas neste templo adicado á musa do Rexurdimento.

A morriña e a saudade teñen marcado tamén a biografía de Belén Padrón, filla de galegos emigrados en Asturias. Estudou Belas Artes en Pontevedra, traballou en Cuenca, Porto, Arxentina, Lanzarote: un curriculum forxado a ritmo de facer e desfacer maletas, de atravesar fronteiras a través do océano. Esa mestura de lugares callou na súa personalidade e no seu estilo á hora de pintar e ilustrar. Esa ousadía dos viaxeiros, de mirada curiosa, está presente no xeito co que Belén Padrón condensa en imaxes composicións tan emblemáticas como “Maio longo”, “Adiós ríos, adiós fontes”, “Negra sombra”, “Campanas de Bastavales”…

Supón nun primeiro momento moitísima responsabilidade, tendo en conta que Rosalía é unha figura que forma parte do patrimonio, non só cultural, senón tamén afectivo, de todos os galegos. Ademais, publicáranse con anterioridade numerosos libros ilustrados adicados á súa obra, así como composicións musicais. Rosalía é un pouco de todos, e supuña un reto dar imaxe a poemas que forman parte da memoria colectiva dunha sociedade.

Un desafío artístico que Belén Padrón enfocou a base de moita preparación e documentación. Empapándose da obra de Rosalía é imposible non identificarse con calquera dos seus poemas; versos atemporais que conectaron coa sociedade do século XIX e seguiron conectando coas xeracións posteriores ata a actualidade.

Para a preparación deste traballo lin a meirande parte da obra de Rosalía, ademáis de estudar a súa biografía con detemento. A selección dos poemas foi consensuada, tendo claro que queriamos que reflectiran os diferentes aspectos da problemática tratada na súa obra, e que a retrataran a ela como persoa. Comprobei que as cuestións fundamentais permanecen vixentes na sociedade actual. Os poemas están moi escollidos e todos eles son importantes. Algúns tráenme recordos de cando era nena e os escoitaba no coche musicados por Amancio Prada, outros de telos traballado na escola. Un dos meus favoritos é “Qué pasa ao redor de min”, pola forza e pola sensibilidade que trasmite ao mesmo tempo. Paréceme moi enigmático.

Un legado poético empapado de nostalxia e tristura que atopa, nas ilustracións de Belén Padrón, un vizoso caudal de colorido, contrastes, formas exuberantes. Mais non só de sombras e bágoas se nutren os versos de Rosalía…

Rosalía ten poemas que certamente son moi nostálxicos e tristes, pero encerran moito máis que iso. Falan de proxectos persoais, indignación, medo, fantasía. Pódese entrever a unha muller de moita fortaleza espiritual. A súa obra transmíteme sentimentos moi potentes, e penso que esa intensidade pode ser acompañada por imaxes que busquen esa mesma forza a través das cores e dos elementos decorativos. A autora detallaba cada estrofa con descricións dos obxetos e das paisaxes cotiás, dos estados de ánimo e das sensacións. Eu tratei de achegarme á súa realidade desde a miña propia perspectiva, deténdome en cada detalle das ilustracións coa intención de acompañar as súas palabras, facéndoas un pouco miñas.

Belén Padrón experimentou o fenómeno da emigración en primeira persoa ao longo das diversas etapas da súa vida. Unha vivencia que a achegou á obra de Rosalía dun xeito máis intenso e que se exteriorizou nas ilustracións desta escolma poética

O encargo deste proxecto coincidiume vivindo en Lanzarote. O feito de vivir lonxe da familia deume a capacidade de entender moi ben ese sentimento de saudade con que se identifica tanto Rosalía. Penso que foi un elemento, entre outros, que me axudou a achegarme á súa obra. Agora estou de volta en Galicia e penso que a miña estancia en Lanzarote foi unha experiencia positiva. Ademáis das persoas que quedan alá e que seguen sendo importantes na miña vida, o feito de vivir fóra deume un novo punto de vista. Enriqueceume, penso, como persoa e tamén na miña obra. Quizabes esa parte non se reflicte tanto na obra de Rosalía, pero non todos os que marcharon foron tan afortunados de querer voltar e poder conseguilo.

Como cada título da colección Trece Lúas, “Rosalía de Castro, escolma poética” ten un peculiar manual de uso que propón ler un poema cada día, cada semana ou cada mes lunar; pousar o libro nun atril, aberto pola ilustración que desexe o lector ou lectora; e percibir así a lectura que fai Belén Padrón das palabras da poeta.

…Teño o costume de facer algo moi semellante. Normalmente leo varios libros á vez, ao mesmo tempo que vexo libros de arte que sempre teño enriba da mesa. Vounos abrindo por páxinas ao azar disfrutando desta mestura de imaxes e palabras que, directa ou indirectamente, forman parte dos nutrintes da miña obra.

Os trece poemas desta escolma de “Cantares gallegos” e “Follas novas” deron con cadanseu xeito de representación gráfica: siluetas, figuras de homes e de mulleres anónimos, composicións xeométricas ou labirínticas, estruturas que semellan tapices ou mandalas, elementos simbólicos con forma de corazón, sol e lúa que se asoman en diversas páxinas, imaxes de contido abstracto… Un abano amplo e diverso que proba o proceso laborioso e planificado co que Belén Padrón abordou o reto de ilustrar a Rosalía de Castro con honestidade, respecto e admiración, de artista da imaxe a artista da palabra.

A dificultade de ilustrar poesía -e calquera outro tipo de texto, pero quizabes maiormente na poesía- é o feito de poñer imaxes que acompañen ao poemas sen que pechen a súa suxerencia, o seu significado, a súa frescura. O traballo de ilustración desta antoloxía levoume aproximadamente dous anos. O primeiro foi adicado fundamentalmente á documentación e ao achegamento á figura e á obra de Rosalía, e de mergullamento no seu mundo. O segundo ano, tratei de poñer en imaxes os diferentes aspectos da obra rosaliana, facéndoas complexas, conceptuais e tratando de manter esa suxerencia e frescura. O meu, polo tanto, non é un traballo no que espere unha inspiración momentánea. Necesito estar concentrada nun proxecto e vivir nel aceptando o que vale e rexeitando o que non, adicando tempo á concentración, preparación, mergullamento e posteriormente, resolución. O meu é un traballo disciplinado.

Artigo de opinión: “Cantares sen fin”, por Ramón Rozas

No mes do libro e no ano en que se celebra o 150 aniversario da publicación de ‘Cantares gallegos’ a obra de Rosalía de Castro non deixa aínda de xenerar novas imaxes e novas sensibilidades en creadores tan actuais como a Licenciada en Belas Artes, Belén Padrón.

Pouco podía imaxinar esta rapaza formada na pontevedresa Facultade de Belas Artes que o tempo a ía levar a ilustrar unha obra sobre Rosalía de Castro. E é que Belén Padrón ven a compoñer unha das últimas achegas, neste caso dende a plástica, á obra da nosa poetisa eterna. Falo de eternidade porque tamén pouco se podía imaxinar aquela muller que a súa poesía íase manter no noso tempo cunha vixencia que o que ven é a confirmar a súa valía literaria.

Así é como ambas se deron unha forte aperta a través da publicación por parte da Editorial Kalandraka (recentemente recoñecida co Premio Nacional a la mejor Labor Editorial) dunha ‘Escolma Poética’ que recolle algunhas das mellores composiciónes da poetisa, ilustradas cunha serie de obras de Belén Padrón. Falamos de trece textos e as súas correspondencias visuais, que se converten así nunha singular interpretación do que eses poemas significan para a nosa artista plástica.

«Os poemas son suxerencias e emoción pura e as ilustracións tiñan que coexistir con eles da mesma maneira», afirma Belén Padrón ao repasar o que foi aquela aventura que a levou a mergullarse na obra da poetisa, así como a buscar a súa posición conceptual fronte o encargo, algo que lle preocupa moito ante cada traballo ao tempo que é un chanzo insalvable á hora de poñerse a traballar na plasmación visual, e ahí é onde Belén Padrón saca o mellor de si mesma. E o mellor é o seu plantexamento pictórico ao facer da súa pintura un territorio lírico cheo de experiencias persoais que se van depositando como sedimentos na superficie de traballo, onde a carón dunha fonda percepción estética hai toda una morea de elementos simbólicos que serven para engrandecer a narración, e que no caso destas ilustracións afondan nas sensacións que Belén Padrón atopa nese poemario ao falar de «beleza, dor, perda, inmensidade, autorretrato, tempo, medo, feminidade e imaxinación» e que ela é quen de reinterpretar visualmente para chantalo en cada un dos seus poemas. Por que a súa forte carga lírica converte a cada unha desas imaxes nunha especie de poemario visual que convive a carón dos poemas de Rosalía de Castro.

Cando en 1863 Rosalía de Castro publicou ‘Cantares gallegos’ puxo o idioma galego a rodar saíndo da escuridade á que estaba sometido dende hai moito tempo. A consideración da lingua galega como parte dun sistema culto de expresión, como é a literatura ou a poesía, deixou a esta obra xa como un referente na literatura galega, abríndolle as portas á modernidade. Pero Rosalía tiña aínda moito que dicir e chegaron ‘Follas novas’ e ‘En las orillas del Sar’ artellando o gran tríptico literario da nosa gran dama das letras e dos que sae esta escolma poética. Convertida xa en símbolo dunha terra, achegarse á Rosalía de Castro non é nada doado de cara á intervención doutro creador, precisamente por esa sensación de atoparse ante un tótem que a pouco que un non atine pode meterse nun lío. Pero Kalandraka andivo fina ante a escolla desta ilustradora que xa antes tiña traballado en diferentes títulos pero sempre cunha característica que lle da forza ao seu traballo como é o non renunciar a súa linguaxe pictórica.

A vida laboral levouna a pasar unha longa tempada fora da casa o que a levou xusto neste intre a empatizar coa propia escritora que tanto tempo pasou en Madrid lonxe desta terra que protagoniza a súa obra. Esa distancia, o feito da creación e o punto de vista dunha muller achegaron moito ambas almas ata o punto que a admiración anterior ao longo do traballo converteuse nunha afinidade certamente impensable cando xorde o encargo. Todo eso axudou a que o poemario remate curiosamente cun poema de Belén Padrón cheo de reflexións sobre o que foi esta relación esporádica e que remata así: «Murmurando as túas palabras/achégome a ti,/dime/que pasa ó redor de min…?».

Non cabe dúbida de que crear é camiñar arredor, tanto dun mesmo como da sociedade na que un habita. Ambas mulleres así o fixeron, dende a palabra ou dende a imaxe, para falarnos de si mesmas e a súa relación co que lles rodea. Unhas miradas que baixo unhas tapas duras xa quedaron enguedelladas para sempre.

[Relacións esporádicas/4. Publicado en Diario de Pontevedra 1/04/2013]


María José Ferrada y Zuzanna Celej, autora e ilustradora -respectivamente- de «El idioma secreto«, presentan mañana su libro en la sección infantil de la librería La Central del Raval. La escritora chilena ha estado muy unida a la Ciudad Condal, donde realizó un master en Estudios Asiáticos por la Universidad de Barcelona. Fue también donde ha alimentado una progresiva práctica literaria, que daría lugar a su primer libro, «Un mundo raro«. Es también la ciudad de adopción de Zuzanna Celej, de origen polaco, que ha estudiado Bellas Artes en la Universidad de Barcelona e Ilustración en la Escuela de Arte y Diseño Llotja.

El eco de los versos con los que María José Ferrada ganó el V Premio Internacional Ciudad de Orihuela de Poesía para Niños con esta obra, se fundirá por primera vez con las ilustraciones originales de Zuzanna Celej, que van a permanecer expuestas en La Central del Raval hasta el 28 de mayo.

«A veces llegaba algún zorro,

con su manta de trigo.

Lo veíamos atravesar la huerta,

como si se tratara de un pariente querido

o de un pequeño hilo de sol…»


La escritora María José Ferrada ha visitado Sevilla por primera vez para presentar «El idioma secreto«, el poemario con el que ganó el V Premio Internacional Ciudad de Orihuela de Poesía para Niños. Los escritores José Antonio Ramírez Lozano y Fran Nuño, el ilustrador Enrique Quevedo, la profesora e investigadora Beatriz Hoster y otros entusiastas de la literatura infantil han escuchado estos versos, recitados con el acento melódico de los Andes.

«En las dalias

vivían pequeños dioses,

que florecían al costado de la flor

siempre amarillos, naranjas,

violeta.

Era un secreto que se guardaba con cuidado

como se guarda una estrella en el bolsillo…»

Lola Gallardo y Miguel Escalera, de la Librería Rayuela, han sido los anfitriones de este emocionante encuentro en torno a la palabra, la memoria y la poesía. El equipo de Rayuela ha sido también el tándem con el que KALANDRAKA ha participado en la Feria del Libro de Sevilla. Por la caseta de los Libros para Soñar han pasado a firmar sus libros el autor de «Sopa de sueño» y «La cocina de Toto Murube», José Antonio Ramírez Lozano. También el escritor Fran Nuño y el ilustrador Enrique Quevedo, artífices de «La hora de los relojes». Los actores Miguel Borines y Eduardo Rodríguez ‘Tatán’, de Tanxarina Títeres, que dedicaron ejemplares de «Titiricircus», el espectáculo que han estado representando en el 23º Festival Internacional del Títere de Sevilla. Y la propia María José Ferrada.